اشخانی

خواهشا با نظرات ، انتقادات و پیشنهادات مرا در جهت بهترشدن یاری کنید. خواهشا بدون جبهه گیری و جهتگیری نظر درج کنید تا مطالب را به بهترین نوع ممکنه ویرایش و اصلاح کنم. مطالب دسته‌بندی شده و شناسه دارست.

چاپار ، شاطر ( شما در مورد پیامرسانان چه شنیده‌اید؟؟؟ با نظری مطلب را غنی کنید.! )

  • اشکان ارشادی
  • شنبه ۱۱ آبان ۹۸
  • ۰۷:۵۷

نویسنده : اشکان ارشادی 

این مطلب بخوانید تا بعد به مطالبی بپردازم.

همیشه از دوره ابتدایی به این طرف ؛ یعنی دقیقا از کلاس چهارم تا همین دو سال پیش! در مورد چاپارها فکر میکردم و این را جالب می دانستم. اما از شخصی شنیدم که چاپارها آنقدر به کار خود دقت داشتند و برای رساندن خود به مکان مورد نظر اهمیت میدادند که حتی در خواب هم راه می رفتند! 

این موضوع خیلی روی ذهن بنده اثر گذاشت. و پرس و جوهایی کردم ولی جواب مساعد و در خور توجهی نیافتم تا اینکه با کتابی آشنا شدم و در مورد شاطران نوشته بود. 

شاطر نانوایی را نمی گوییم بلکه این شاطران کلهم بمانند چاپارها بودند. 

شاطر لفظی بود در زمان حداقل افشاریه و زندیه و اینکه در زمان صفویه هم این لفظ بوده یا نه؟ نَمی دانم و باید که تاریخ پژوهان بنویسند تا ما هم بخوانیم. ولی احتمالا این اسامی در صفویه هم بوده. 

چاپارهای زمان هخامنشی که کار بلدهای زمان خودشان بودند و اکنون شاطران را ببینیم. شاطران زمان افشار و کریمخان جالب توجه هستند. این شاطران از اعجوبه های زمان خود بودند و بر روی اسب می خوابیدند و اسب آموزش دیده به راه خود ادامه میداده تا در موقع مقرر برسند. یک شاطر خوب ، راه تهران تا شیراز را چند روزه میرفته و بزودی هم برمیگشته! 

یک شاطر بنا به ماموریت‌های پیش رو ، سوالاتی از فرستنده خبر می پرسید ، تا بتواند بهترین نوع رفتار را با شخص گیرنده خبر داشته باشد. مثلا : شاطر باید می دانست که خبر غمناک است یا نه؟ خبری خوش در نامه وجود دارد ! تا اگر خوشست حتما مشتلق و شیرینی بگیرد و.....  کلا شاطری حتی شغل پر خطری هم بوده! چون گاهی مثلا خوانین یا شاهزادگان ، با دریافت خبری بد از خود بی خود می شدند و یا مرگ و آسیبی به شاطر می زدند یا او را مجبور به فرستادن و بردن خبری برخلاف کارش انجامش می دادند. 

قانونهای نانوشته ، بهمراه نوشته شده ، شاطران را از دخالت در مواردی جز ماموریت خودشان منع میکرد. ولی در دورههای قاراشمیش و غیره ، شاطران توسط مدعیان حکومت دستگیر می‌شدند تا آنان را بخدمت خود بِگُمارند. شاطر یا همان چاپار ، در اغلب اوقات با اسبی تیز رو از اسبهای مشهور مثل ترکمن استفاده می‌کردند و می دانستند که در خورجین چقدر آب و غذا بگذارند.

گرچه شاطران بلد بودند تا از راههای دیگری نیز به مقصد برسند ولی همیشه امنیت راه اصلی و نرفتن از راه و بیراه ، بسیار منطقی تر بود. هم اکنون هم چنین است و هیچ کشوری راه مطمئن را نمی گذارد و از بیراهه عبور کند. مگر ارتش و نظامیان که بحث تخصصی خود دارند و افراد متخصص خود باید آن را بدانند و ما علم آن را نداریم. همچنین این راهها گاه حتی از اسرار است. همچنین اکنون راهها ، تنها دیگر راه زمینی نیست و انواع راههای انتقال از هوا و دریا نیز اضافه شده که اکثر کشورها اکنون به راههای هوایی بیشتر اهمیت می دهند. بحث ما در زمانیست که هنوز راههای زمینی ارحج بود و کشورهایی همچون انگلیس و پرتغال و اسپانیا به راه دریایی خیلی اهمیت می دادند و برای استعمار و حضور در خاک دیگران به این راههای دریایی نیاز مبرم داشتند. در همین ایام بود که جنگ بزرگ دریایی نیز صورت گرفت : جنگ دریایی امپراتوری عثمانی با اسپانیا و انگلیسی ها و... 

امپراتوری عثمانی نیروی دریایی بسیار نیرومندی داشت ولی اسپانیا و انگلیسی ها این را بر نمی تابیدند. جنگ بوقوع پیوست و تمام دریای بزرگ مدیترانه صحنه جنگ کشتیها و توپخانه‌های ساحلی شد. در نهایت نیروی عثمانی شکست خورده و نابودشده و تنها اندکی از قوای دریایی‌اش باقی ماند. عثمانی مشهور به مرد بیمار اروپا شد. این جنگ راههای دریایی دیگری را بر اروپایی ها گشود. 

از شاطران فاصله نگیریم. شاطران قبل از رفتن دو سوال می پرسیدند ، اینکه آیا خبر خوش هست یا یا ناخوش! چون بایستی شاطر بداند چگونه رفتار کند. شاطران بسته به نوع خبر روحیه خود را مطابق می کردند و اگر خبر غمناک بود خود را ناراحت جلوه میدادند و اگر خبر مسرت بخش بود خود را خوشحال  نشان میدادند و با تبریک گفتن شروع می‌کردند. 

چاپارن یا شاطران با توجه به اندازه و نوع ماموریت ،  دسته‌بندی می شدند. مثلا شاطر های راه کوتاه بودند که اغلب گاه پیاده می رفتند و زود برمی گشتند. برخی شاطران کاری پر خطیر داشتند و خیلی باید رعایت می کردند. 

در تاریخ ، به سفیر و قاصد و پیک و نامه رسان و چاپار بر می خوریم که هر کدام کاری مشابه شاطران داشتند ولی بسته به زمانه فرق هایی نیز دارند. مثلا ایلچی هم نوعی فرستاده هست تا خبری یا خواسته ای را به گوش برساند و .... ولی تفاوتهایی دارند. ایلچی ها بیشتر در زمان تیموریه مطرح بودند. سفیر با شاطر فرق داره ولی در خبررسانی قدری شبیهند. فردوسی از نام « فرسته » استفاده کرده و گفته : فرسته فرستاد نزدیک شاه! 

شواطر ، بهرحال در عصر پایان صفویان و دوران‌های کوتاه افشاری و زندیه بسیار مورد توجه بودند. نادرشاه برای حفظ جان شاطران و مأموران حکومتی بسیار سختگیر عمل کرده‌بود و دستور صادر کرده‌بود که هرکس به جان ایشان تعرض کند تمامی ایلش نابودشده تا درس عبرت گردد. ولی گاهی هم شاطران و مأموران دولتی خارج از کار خود عمل می کردند ، مثل : پیشنهادی که شاطران از زبان یکی از افشاریه به محمدحسن خان قاجار دادند و..... 

فکر اینکه یک شاطر چطور به کار می پرداخته بسیار جالبه و بد نیست فیلمی در این زمینه ساخته می‌شد. ولی گرچه سوژه جالبی هست ولی اینهمه سوژه‌های متفاوت هست برای فیلم ساختن! 

ادامه دارد.

 

  • نمایش : ۳۳۱
  • ناشناس
    مقاله کامل و مفیدی بود و سطح اطلاعاتمون رو برد بالاتر، من هیچی در مورد شاطر ها نمیدونستم، اصلا فکر میکردم فقط شاطر نونوایی داریم و بس

    من بیشتر به کبوترای نامه رسان فکر میکردم که چطور راهشونو پیدا میکنن
    سلام و عرض تشکر از شما خواننده گرامی 

    در آینده نوشته هام رو بازنگری و ویرایش می‌کنم و سعی می‌کنم تا صورت نوشتاری امروزه را در پیش بگیرم. هرجا هم مطلبی به نوشته هام اضافه کردم حتما با رنگی متفاوت ذکر میکنم. 

    بله ، منهم برایم جالب توجه بود و دوست داشتم بیشتر بدانم. در مورد کبوترهای نامه بر هم ، من نیز زیاد تفکر کرده و برایم جالبه.

    در آخر باید عرض کنم که : 
    خواهش می‌کنم و وظیفه منه که براتون مفید بنویسم. تازه دارم یاد میگیرم که در چه مسیری بنویسم. 

    موفق باشید ، برام نظر بگذارید ممنون.
    محمدرضا زارع
    سلام
    عالی بود یادم به مدرسه و درس تاریخ افتاد

    سلام خدمت شما دوست خوب و بزرگوارم 

    اتفاقا امروز داشتم خطبه ۱۹۰ نهج البلاغه از وب شما را می خواندم. فقط نشد نظری برایتان بگذارم ، انشاءالله براتون نظر میگذارم. 

    وظیفه منه که مطالب مفید بنویسم و تشکر ویژه از شما که وقت میگذارید و می خوانید. واقعا تشکر 
    ** گُلشید **
    سلام
    خیلی جالب و کامل بود.
    موضوعی بود تا حالا درموردش نخونده بودم.
    ممنونم.
    سلام و تشکر از شما گلشید خانوم عزیز 

    خواهش می‌کنم. اتفاقا امروز به این فکر می‌کردم که بجای موضوعات خیلی تخصصی به موضوعاتی با زبان راوی گونه بپردازم. که خدا را شکر مورد پسند اکثریت واقع شده. 

    خیلی از بچه‌ها هم خصوصی برام پیام دادند. 

    تشکر از شما که وقت می گذارید و می خوانید. 
    BooM BooM
    جالبه!
    نهایت استفاده رو از تایم میبردن :) دمشون گرم :)

    سلام بر دوست خوب و بزرگوارم. بومب روم عزیزم. 

    تشکر از شما خواننده گرامی که وقت میگذارید و می خوانید. 
    سوته دلان
    سلام
    اطلاعات جالبی نوشتین.
    به شخصه این مطالب رو در مورد شاطر و ایلچی و ... نمی‌دونستم.
    سلام 

    خواهش می‌کنم ، انشاءالله بهترینها رو بنویسم. 

    تشکر که می خوانید و روحیه می دهید. 
    ///ه امیری
    بسم الله
    سلام .
    خبر رسان های انسانی ... جالب اینه با غصه ها و شادی ها زندگیشون رو منطبق میکردن .
    منم تا قبل از خوندن مطلبتون فکر میکردم شاطر همون شخصیت اول توی نونوایی هستش :)
    سلام 
    بله ، گفتم نوشته طولانی نشود وگرنه می شد چند حکایت هم در مورد شاطران نقل می کردم. 
    الان شاطر دیگه ، شخصیت اول نانوایی هست. ولی در دوره بخصوص کریمخان و آقامحمد خان شاطر همان چاپار بوده. 

    خیلی خوشحالم که مطلبم خواندید و نظر گذاشتید.
    گندم فراهانی
    چه جالب من اصلا اطلاعاتی درین باره نداشتم 👌
    سلام گندم جان 
    آره ، همه گفتند جالب بود. 

    از این موارد جالب دارم ، می نویسم در آینده. 

    تشکر که خواندید 

    sadena s.m
    مطلب مفیدی بود ظاهرا بقیه دوستان هم مث من چیزی از شاطران نمیدونستند.تشکر از اطلاع رسانی شما
    سلام بر sadena ، بله ، سعی میکنم از مطالبی بنویسم که کمتر گفته شده. 

    این را در کتاب حجیمی مربوط به زندگانی آقامحمد خان خواندم و جالب دیدم برای شما بنویسم. 

    تشکر که خواندید. ممنون 

    سوالی بود در خدمتم.
    ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    بسم تعالی
    وبلاگی از آموخته ها و دانسته هایم. مطالب اکثرا طبقه‌بندی و شناسه دار به اسم محقق اشکان ارشادی هستند. لطفا با ذکر نام در ابتدا و آخر مطلب رعایت کنید.
    و همانگونه که مستحضر هستید، بهترین تحقیقات و آموخته هایم را رایگان و با دسترسی آسان در اختیار همگان می گذارم.
    با تشکر اشکان ارشادی از کرمانشاه
    Copyright © https://ashkhani.blog.ir 2018
    پربیننده ترین مطالب
    نویسندگان